قواعد تجزیه و ترکیب
حروف و حركات
حروف عربي عبارتند از : ء ، ا، ب، ت ، ث ، ج ، چ ، ح ، خ ، د ، ذ ، ر، ز، س ، ش ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ع ، غ ، ف ، ق ، ك ، ل ، م ، ن ، و ، ه ، ي.
و تلفظ آنها چنين است : همزه ، الف، باء، تاء، ثاء، جيم، حا، خا، دال، ذال، راء، زاء، سين، شين، صاد، ضاد، طاء، ظاء، عين، غين، فاء، قاف ، كاف، لام، ميم، نون، واو، هاء، ياء .
حروف شمسي : عبارتند از: ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن. كه اين حروف بعد از أل (الف و لام ) مشدد مي شوند و لام أل خوانده نمي شود مانند: شين الشَّمس و صاد الصّراط .
حروف قمري : عبارتند از: ء ب ج ح خ ع غ ف ق ك م و ه ي. كه اين حروف پس از أل مشدد نمي شوند و لام أل خوانده مي شود مانند : قاف ألقمر و ب ألبلد.
حروف صحه و علّه : (الف ، واو ، ياء) را حروف عله و بقيه حروف ديگر را حروف صحه مي نامند.
حركاتي كه به وسيله آنها حروف تلفظ مي شوند عبارتند از : ضمه ُ_، فتحه َ_ و كسره ِ- . حروفي كه ضمه داشته باشند مضموم ، حروفي كه فتحه داشته باشند مفتوح و حروفي كه كسره داشته باشند مكسور ناميده مي شوند.
سكون_ به معناي نداشتن حركت است و حرف بي حركت ساكن ناميده مي شود.
تنوين : عبارت از نون ساكني است كه در تلفظ در آخر بعضي از اسمها درمي آيد ولي نوشته نمي شود و بر سه قسم است .
2- تنوين رفع كه علامت آن دو ضمه ـٌـ است مانند كتابٌ
2- تنوين نصب كه علامت آن دو فتحه ـًـ است مانند: كتاباً
3- تنوين جر كه علامتش دو كسره ـٍـ است مانند : كتابٍ
شد ـّـ نشاندهنده دو حرف بودن حرف مشدد است مانند : قدم كه در اصل قددم بوده است .
مد ــ نشانه آن است كه حرف مد (الف ، واو ، ياء) كشيده مي شوند مانند : ضآلين .
فرق الف و همزه : الف هميشه ساكن است و از اين جهت هيچگاه در اول كلمه واقع نمي شود و در وسط و آخر كلمه قرار مي گيرد مانند: قال ، عصا .
اما همزه حركت را مي پذيرد و مي تواند در اول كلمه يا وسط و يا آخر كلمه قرار بگيرد مانند : أمر ، سأل ، قرأ
همزه بر دو نوع است : 1- همزه وصل 2- همزه قطع
همزه وصل آن است كه در ابتداي كلام تلفظ مي شود اما در وسط تلفظ نمي شود
مانند : إجلس يا رجل -- يا رجل اجلس .
همزه قطع در هر كجا قرار گيرد تلفظ مي شود مانند: أكرم والديك و أحسن اخاك .