دین و زندگی اول
درس نهم (9) دین و زندگی اول متوسطه : عزم خوب زیستن
1. عزم به معنی اراده ، قصد و آهنگ به سوی هدفی است .
2. آدمی با عزم و اراده خود آنچه را انتخاب کرده عملی می سازد .
3. عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی اختیار است .
4. تفاوت درجات انسان به درجات عزم اوست .
5. کار بزرگ عزم بزرگ می طلبد .
6. قدم گذاشتن در راه زندگی سعادتمندانه نیازمند عزمی قوی است .
7. عهد با خدا عهدی برای رضایت او و سعادت و رستگاری ماست .
8. خدا از ما وقتی راضی است که در مسیر خوشبختی باشیم .
9. آنچه خداوند در مسیر بندگی از ما می خواهد فقط برای خوشبختی ماست زیرا او کمال بی نیازی است او نقصی ندارد که بخواهد که با درخواست از ما آن را برطرف کند و ماهم از خود چیزی نداریم که تقدیم او کنیم .
10. خدا چون ما را خلق کرده است ما و خوشبختی ما را دوست دارد اگر می گوید این راه را بروید برای آن است که به سعادت خود برسیم . پس رضایت او در کمال و خوشبختی ما و اطاعت از او راه سعادت ماست .
11. دین همان راه کمال و خوشبختی یعنی راه رضایت خداست .
12. عزم برحرکت به سوی کمال و کسب رضایت خدا عزم بر دینداری است .
13. وفای به عهد و پیمان عین دینداری است .
14. میزان دینداری ما به میزان وفاداری به این عهد است
15. عهد و میثاق میان انسان و خدا سه مرحله دارد : 1- عهد برای قدم گذاشتن در اصل راه 2-تجدید روزانه عهد 3- تکمیل عهد .
16. اعمالی که لازمه پیمودن راه خوشبختی است و بدون آن این راه طی نمی شود واجب نام دارد .
17. اعمالی که مانع پیمودن راهند و مارا از مسیر خوشبختی دور کنند حرام نامیده می شوند .
18. انجام واجبات و دوری از محرمات همان پیمودن راه رستگاری و رضای دوست است .
19. اعمالی که رفتن به سوی کمال را آسان تر می کنند و رسیدن به درجات برتر رستگاری را میسر می سازند مستحب نام دارند .
20. اعمالی که از سرعت حرکت می کاهند و توفیق رسیدن به درجات برتر خوشبختی را سلب می کنند مکروه نامیده می شوند
21. کارهای عادی روزانه که اثر خاصی ندارند مباح نامیده می شوند .
22. تجدید میثاق روزانه غفلت و سهل انگاری را می زداید و مارا در عمل ثابت قدم تر می نماید.
23.انسان با عزم و اراده ی خود آن چه را در اختیار و انتخاب کرده است عملی می سازد . به همین جهت عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی اختیار است .
24.انسان هر صفتی را که نشانه کمال باشد دوست دارد . انسانهای با اراده و مصمم دارای کمالاتی از قبیل ثبات قدم و اعتماد به نفس و صبر و ... هستند از این جهت دوست داشتنی هستند ولی انسانهای بی اراده از این کمالات برخوردار نیستند و ناقصند بنابراین دوست داشتنی نیستند .
25. تعریف اول از واجب ، حرام ، مستحب و مکروه اساس تعریف دوم است چون کلمه انجام نقطه ی مقابل ترک است و کلمه ی سعادت نقطه ی مقابل کلمه ی عذاب است بنابراین با تبدیل کلمه انجام در تعریف اول به کلمه ی ترک و تبدیل کلمه ی سعادت به کلمه ی عذاب و بالعکس می توانیم تعریف دوم را درست کنیم .
. برای اینکه انسان راهی را انتخاب کند و عملی را انجام دهد چه مراحلی را طی می نماید ؟
اول درباره هدف و راه زندگی تفکر می کند تا درستی یا نادرستی آن را دریابد و آنگاه قلباًآن را می پذیرد و به آن شوق پیدا می کند و در مرحله دوم آهنگ رفتن می کند و در مرحله سوم قدم پیش می گذارد و به راه می افتد .
2. معنی عزم چیست ؟
عزم به معنی اراده ، قصد و آهنگ به سوی هدفی است . آدمی با عزم و اراده خود آنچه را انتخاب کرده عملی می سازد .
3. منظور از گوهر انسانیت به چیست ؟
چون یکی از ویژگی های انسان قدرت انتخاب است بنابراین گوهر انسانیت ، اختیار می باشد .
4. معنی عهد با خدا چیست ؟
یعنی عهدی برای رضایت او وسعادت و رستگاری ما .
5. دین چیست ؟
دین همان راه کمال و خوشبختی یعنی راه رضایت خداست .
6. مراحل سه گانه عهد میان انسان و خدا را نام ببرید ؟
1) عهد برای قدم گذاشتن در اصل راه 2) تجدید روزانه عهد 3) تکمیل عهد
7. مکروه را تعریف کنید ؟
اعمالی که از سرعت حرکت انسان می کاهند و توفیق رسیدن به درجات برتر رستگاری را میسر می سازد.
اندیشه و تحقیق :
الف )
1.عزم چه رابطه ای با اختیار دارد ؟
انسان با عزم و اراده ی خود آن چه را در اختیار و انتخاب کرده است عملی می سازد . به همین جهت عزم ظهور گوهر انسانیت یعنی اختیار است .
2. چرا انسان های با اراده و مصمم را دوست داریم و از انسان های بی اراده خوشمان نمی آید ؟
انسان هر صفتی را که نشانه کمال باشد دوست دارد . انسانهای با اراده و مصمم دارای کمالاتی از قبیل ثبات قدم و اعتماد به نفس و صبر و ... هستند از این جهت دوست داشتنی هستند ولی انسانهای بی اراده از این کمالات برخوردار نیستند و ناقصند بنابراین دوست داشتنی نیستند .
ب)
ب) : در آیات مبارکه 130 طه ، 17 لقمان ، 60 و 61یس تدبر نموده و بیان کنید هر آیه ناظر کدام یک از مراحل یه گانه عهد است ؟
آیه 130 طه : پس در برابر آنچه می گویند صبر کن و پیش از طلوع آفتاب و قبل از غروب تسبیح و حمد پروردگارت را به جا آور ...
آیه 17 لقمان : پسرم نماز را برپا دار و امر به معروف و نهی از منکر کن و در برابر مصائبی که به تو می رسد شکیبا باش که این از کارهای مهم است
آیه 60 -61 یس : آیا با شما عهد نکردم ای فرزندان آدم که شیطان را نپرستید که او برای شما دشمن آشکاری است !؟ و اینکه مرا بپرستید که راه مستقیم این است .
درس دهم (10) دین و زندگی ۱ : پایداری درعزم
1. اجرای یک برنامه و استمرار آن اعتماد به نفس می آورد و شادابی و نشاط می بخشد .
2. شکستن پیمان و خلف وعده ها سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد .
3. باید میان عزم و عمل فاصله نیفتد تا لذت و شیرینی عمل خیر ، سبب تکرار عمل و استواری عزم گردد .
4. احساس حضور در پیشگاه با عظمت خداوند سبب می شود که اورا ناظر بر اعمال خود ببینیم و از برداشتن قدم های مخالف با عهد و پیمان منصرف شویم .
5. غفلت یعنی بی توجه بودن و سست شدن نسبت به هدف و راه رسیدن به آن ها .
6. غافل کسی است که نبت به عوامل سعادت خود در دنیا و آخرت بی توجه باشد .
7. آن فراموشی که ناشی از غفلت و بی توجهی باشد سزاوار سرزنش است .
8. توجه به سرانجام وفاداری به پیمان و کامیابی در آن آدمی را در عزم خود مصمم تر می کند .
9. باید باور کنیم که خواستن توانستن است .
10. تصمیمی که در زندگی می گیریم فوق توان مان نباشد . برای رسیدن به هدف رعایت میانه روی و اعتدال ضروری است .
11. تدریجی عمل کردن سبب دوام عمل می شود .
12. اعمالی که دوام دارند مؤثرند اگر چه کم باشند .
13.اجرای یک هدف و برنامه به انسان اعتماد به نفس می بخشد و سبب شادابی و نشاط می شود .
14. شکستن پیمان و خلف وعده ها سستی اراده و ضعف نفس را در پی دارد و کار به جایی می رسد که شخص با خود می گوید :« من نمی توانم من ضعیف هستم » .
سوالات درس دهم دین و زندگی
- عبارت قرآنی را ترجمه کنید"وسارعوا الی مغفره من ربکم " ؟
چر- ا میان تصمیم وعمل نباید فاصله بیفتد ؟
- تاثیر احساس حضور در پیشگاه خدا و فرشتگان را در اعمال انسان بنویسید . ؟
- چه تفاوتی میان شخص فراموشکار وغافل وجود دارد ؟
-چه عاملی موجب تداوم عمل می شود ؟
- منظور از رعایت " اصل اغتدال " ازعوامل تقویت کننده ی عزم را توضیح دهید .؟
- براساس آیات قرآن کریم در چه کسانی ترس و حزن واندوه راه ندارد ؟
عزم را بنویسید. ؟ چهار مورد از عوامل تقویت کننده
درس یازدهم (11) دین و زندگی اول متوسطه : در زمره بیداران
1. بقای بر میثاق ، رشد و کمال ما و رضایت پروردگار را در پی دارد و شکستن پیمان به شرمندگی در مقابل او می انجامد .
2. راه وفای به میثاق ، مراقبت از ان است . مراقبت یعنی زیر نظر داشتن ، دقت و توجه .
3. مراقبت از سه جنبه اصل و کیفیت و نیت عمل ضروری است .
4. شخص مراقب باشد به اصل عهد و پیمانی که با خدا بسته عمل کند و هیچ یک از اجزای آن از دست نرود .
5. میزان تاثیر عمل به کیفیت آن بستگی دارد .
6. مهمترین جنبه هر عمل نیت آن است . تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است .
7. با ارزیابی و محاسبه میزان موفقیت به دست می آید و عوامل موفقیت یا عدم موفقیت روشن می شود
8. بهترین زمان محاسبه در پایان هر روز و قبل از خواب است .
9. مراقبت در ابتدای اجرای هر برنامه ضروری تراست چون: برای اینکه اطمینان پیدا کنیم که برنامه ما به درستی شروع شده و اجرا می گردد باید با مراقبت تمام کارها را زیر نظر و توجه قرار دهیم . اگر از ابتدا بدون مراقبت انجام شود منجر به انحرافات بزرگ می گردد
10. کسی که بخواهد خود را اصلاح کند باید مراقبت و محاسبه رعایت کند ابتدا مراقبت می کند اعمالش مورد رضایت خدا باشد و بعد در آخر روز خود را محاسبه می کند که آیا به وظیفه عمل کرد یا نه . پس در واقع محاسبه ، آن مراقبت را تکمیل می کند .
11. تاثیر یک عمل در تکامل معنوی انسان وابسته به قصد و نیت عمل کننده است . باید از نیت خود در اعمال مراقبت نماییم و نگذاریم کارهای بلند و متعالی آلوده به هدف های پست گردد .
12. آسان گیری و گذشت نسبت به خطاهای دیگران پسندیده است و نشانه کرامت و بزرگواری است اما آسان گیری نسبت به اشتباهات خود ، نشانه حقارت و زبونی در مقابل گناه است .
سوالات درس یازدهم دین و زندگی اول متوسطه :
1- مراقبت را که "از راههای وفای به عهد است " با ذکر مثالی بنویسید ؟
2- اعمال و رفتارهای ما چند جنبه دارد نام ببرید ؟. 3- تفاوت میان رکن و غیر رکن را با ذکر مثالی بنویسید ؟
4- ارکان نماز را نام ببرید ؟ 5- مهمترین جنبه ی هرعمل چیست توضیح دهید ؟
6- چرا محاسبه بعد از مراقبت از اهمیت خاصی برخوردار است ؟ 7- بهترین زمان محاسبه از اعمال چه موقع است ؟ چرا ؟
8- پیا م حدیث مقابل را بنویسید "ثمره المحاسبه صلاح النفس " ؟ 9- آسان گرفتن وگذشت در چه صورتی پسندیده ودر چه صورتی نا پسند است ؟
درس دوازدهم(12) : دین و زندگی اول متوسطه (آیین رهروی)
امام علی ( ع ): « بهشت با عمل نیکو به دست می آید نه با امید . »
1. راه زندگی را با تنظیم برنامه ای که در آن ، جایگاه هر وظیفه ای به مقتضای زمان معین شده باشد می توان پیمود .
2. هر زمانی اقتضای اعمال خاصی را دارد .
3. دوره کودکی دوره ی ظهور و شکوفایی توانایی های طبیعی و بازی و سرگرمی می باشد .
4. دوره نوجوانی و جوانی ، دوره کسب مهارت های ، دانش اندوزی ، آمادگی برای حضور در جامعه و بخصوص دوره ی شکوفایی معنوی و انتخاب های بزرگ است .
5. گرفتن تصمیم های مناسب با شرایط زمانی و سنی و روحی و خُلقی نیازمند وقت کاردانی و تنظیم نقشه های حساب شده برای زندگی است .
6. ما باید به عنوان برترین موجود در این کره خاکی از تمامی ساعات و ایام عمر بهره ببریم تا هیچ استعدادی را ضایع نکنیم .
7. نوعی ارتباط میان اعمال و زمان ها وجود دارد که ممکن است ما از آن اطلاع نداشته باشیم .
8. پیامبر اکرم (ص) در منزل اوقات خود را سه قسمت می کرد : قسمتی برای عبادت ، قسمتی برای اهل خانه و قسمتی برای رسیدگی به کارهای خود .
9. برخی از اعمال چند وجهی است. یعنی ممکن است در ارتباط با چند حوزه باشد. مثلاً نماز جماعت هم در ارتباط با خداست و هم جامعه. زیرا سبب همبستگی اجتماعی هم می شود.
با توجه به نکات فوق، وقتی به آیات ذکر شده در فعالیت مراجعه می کنیم، می بینیم که:
- برخی از برنامه های تعیین شده در آیات، در ارتباط با خداست، مانند: بندگی خداوند و برپا داشتن نماز.
- برخی از برنامه ها در ارتباط با خود است، مانند استقامت در برابر مشکلات، غرور نداشتن، خودپسند نبودن و میانه رو بودن.
- برخی از برنامه ها در ارتباط با خانواده است، مانند محبت و احترام به والدین.
- برخی از برنامه ها در ارتباط با جامعه است، مانند امر به معروف و نهی از منکر، مهربانی با مردم، با مردم مغرورانه برخورد نکردن، به مردم فخر نفروختن و در برابر آن ها با صدای ملایم و آرام صحبت کردن.
- برخی از برنامه ها در ارتباط با خلقت است، مانند از دریا بهره گرفتن، از نعمت های طبیعت استفاده کردن و کشتی ساختن.
همان طور که می بینیم غرور و تکبر به عنوان یک صفت و خُلق بد، مربوط به خود است که انسان باید از خود دور کند. به عنوان یک رفتار اجتماعی ناپسند مربوط به جامعه است که انسان نباید نسبت به دیگران مغرورانه و فخرفروشانه عمل نماید.
10. همه این پنج دسته از اعمال را به قصد کسب رضایت خدا انجام می دهیم .
11. به تحقیق که رسول خدا اسوه نیکویی برای شماست .
سوالات مهم درس12 دین و زندگی اول متوسطه :
1- چرا در میان موجودات فقط ا نسان ممکن است زمان هرز شده و تلف شده داشته باشد.؟
پاسخ سوال ۱ : موجودات دیگر با هدایت غریزی به سوی رفع نیاز خود حرکت می کنند اما انسان باید با فکر و انتخاب خود به رفع نیازهای خود بکوشد که گاهی عواملی مانع می شود و بنابراین امکان دارد عمرهرز رفته و تلف شده داشته باشد .
2- اسوه یعنی چه ؟ قرآن چه کسی را به عنوان اسوه معرفی کرده است ؟.
3- به طورکلی وظایف وبرنامه های زندگی که برای انجام آن باخدا عهد میبندیم به چند دسته تقسیم میشوند؟توضیح دهید .
4- از نظر ابوذر اوقات پیامبر اکرم به چهار قسمت تقسیم می شد آنها را بنویسید ؟
5- طبق سخن امیر المومنین پیامبر اکرم او قات خود را در منزل چگونه تقسیم می کردند.؟
6- برای تصمیم گیری های مناسب در زندگی به چه مواردی باید توجه کنیم ؟
7- چرا ا نسان نیازمند برنامه ریزی است ؟ و آیا این امر اختصاص به ا نسان دارد ؟ توضیح دهید .
8- دوره ی کودکی دور ه ی ظهور و شکوفائی ......................................... و بازی و سر گرمی ا ست .
9-- دوره ی نوجوانی دوره ی ................... و ........................... و ........................... ا ست .
10- منظور از عمل صالح چیست ؟
11- برخی از اعمالی که انجام میدهیم چند وجهی است یعنی ممکن است در ارتباط با چند حوزه باشد. یک مورد را مثال بزنید ؟
پاسخ سوال ۱۱ : مثلاً نماز جماعت هم در ارتباط با خداست و هم جامعه. زیرا سبب همبستگی اجتماعی هم می شود.
اهم مطالب و سوالات درس سیزدهم دین و زندگی اول متوسطه:در حضور دوست
بنابر آیات درس، مسلمانان و مؤمنان باید از نعمت هایی که خداوند در پیرامون آن ها قرار داده و پاک و پاکیزه هستند، بهره مند شوند و استفاده کنند.
بنابر همین آیات، به پاس این نعمت ها که خداوند داده، باید او را سپاس گزار باشیم. سپاسگزاری از خداوند یکی از مصداق های یاد خدا و پرستش و عبادت اوست.
یکی از حکمت های نماز، سپاس گزاری و تشکر از خداوند است. با انجام نماز، خداوند را به خاطر نعمت هایش سپاس می گوییم.
سؤال از علت وجوب نمازباعث شده است که جوانان یک حالت اجبار در این عمل بینند آن را توضیح دهید ؟
ابتدا باید سعی شود رابطه ی محبت آمیز میان خدا و انسان محور قرار گیرد و یاد محبوب، یک مطلوب حقیقی تلقی شود.
هر کس درک کند که خدا محبوب اوست و در عقل و تفکر خود این را بپذیرد، گرچه هنوز این حس در خودش پدید نیامده باشد، به طور طبیعی می پذیرد که یاد محبوب لذت بخش ترین کارها در زندگی است. از این طریق، او در می یابد که اگر این احساس نیاز در او وجود ندارد، ناشی از آن است که هنوز نتوانسته حبّ نسبت به خداوند را در خود تقویت کند. و می کوشد تا این حبّ را در وجود
خود بیشتر و بیشتر کند.
رویکرد دیگری که می توان در پاسخ به چرایی نماز در پیش گرفت یکی از ویژگی های فطری انسان حس زیبایی دوستی و زیبایی طلبی اوست، هم زیبایی مادی و هم معنوی. همان طور که انسان صورت زیبا را دوست دارد، زیبایی معنوی را نیز می خواهد.اینکه انسان ها در طول تاریخ مجذوب پیامبر گرامی و امیر مؤمنان و شخصیت هایی از این سنخ شده اند، به خاطر زیبایی های معنوی آن هاست.
حال اگر از همین منظر به نماز نگاه کنیم، می بینیم که احکام نماز هم معنایی دیگر می یابد. ایستادن در حضور دوست و سخن گفتن با محبوب، بدن پاک و لباس تمیز می طلبد، آمادگی روحی می خواهد و حضور قلب .
می دانیم که انسان برای خواندن نماز دو نوع طهارت لازم دارد:
الف(طهارت از نجاسات )طهارت از خبث(
ب(طهارت از حدث )که شامل وضو، غسل و تیمم می شود(
برای طهارت اوّل، لازم است که دانش آموزان نجاسات را بشناسند تا در صورت آلوده شدن
بدن یا لباس به آن ها، خود را پاک کنند. برای طهارت دوم نیز لازم است عواملی که باعث بطلان وضو
یا غسل و تیمم می شود را بدانند همچنین بفهمند که برای چه کارهایی باید وضو بگیرند یا غسل کنند.
همچنین بدانند که در چه مواردی به جای وضو یا غسل باید تیمم کنند
مرحله ی اول - تکمیل گزاره ها :
1. سزاوار است که پیوسته و در همه حال به یاد خدا باشیم .
2. رستگاری انسان در گرو یاد خدا بودن است .
3. هر کس از یادخدا روی گردان باشد شیطان همراه و همدم او خواهد شد .
4. نماز چیزی جز به یاد خدا بودن نیست .
توضیح ارتباط جمله چهارم با جمله اول با ذکر نمونه هایی از عبارت های نماز دارد :
1. تکبیره الاحرام در اول نماز در واقع یاد خداست .
2. بسم الله الرحمن الرحیم در هر سوره و اوایل سوره حمد یاد خداست .
3. تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم یاد و ذکر خداست .
مرحله ی دوم : تکمیل گزاره ها :
1. همه ی موجودات خدا را حمد و تسبیح می کنند .
2. شایسته است که ما نیز خدای خود را حمد و تسبیح کنیم .
3. حمد و تسبیح نمونه هایی از یاد و ذکر خداوند است .
عبارت هایی از نماز را که درباره ی حمد و تسبیح خداوند است :
1. گفتن تکبیره الاحرام نوعی حمد و تسبیح خداست ، زیرا او را به بزرگی یاد می کنیم .
2. در سوره حمد : الحمدلله رب العالمین
3. سبحان ربی العظیم و بحمده
4 . سبحان ربی الاعلی و بحمده
5. در تسبیحات اربعه : سبحان الله و الحمدلله
6 . سوره توحید : قل عو الله احد الله الصمد ...
مرحله ی سوم - تکمیل گزاره ها :
1. در هنگام نیاز همواره خدا را می خوانیم زیرا او به ما نزدیک است و دعاهای مارا اجابت می کند .
2. در خواست هایخود را با تضرع و نهانی با او در میان می گذاریم .
3. هیچ دعایی را خداوند بی پاسخ نمی گذارد .
عبارت هایی از نماز را که بیانگر دعا و درخواست از خداست :
1. اهدنا الصراط المستقیم
2. ایاک نستعین
3. اللهم صل علی محمد و آل محمد
4. ربنا اتنا فی الدنیا حسنه و فی الا خره حسنه
مرحله ی چهارم :
عنوان مرحله اول : یاد خدا
عنوان مرحله دوم : تسبیح و حمد خدا
عنوان مرحله سوم : نیایش به در گاه خدا
ارتباط هر مرحله با مراحل دیگر :
حمد و تسبیح خدا که مرحله دوم است چیزی جز یاد خدا کردن که مرحله اول می باشد نیست و چون خدا از هر نقصی منزه و دارای همه صفات کمال است ( مرحله دوم ) پس به درگاه او نیایش می کنیم و نیازهایمان را از او می خواهیم .
سوالات مهم درس 13 دین و زندگی اول متوسطه
1 - وظایف اصلی ما در برابر خدای بزرگ چیست؟
2-کدام عمل است که تمام وظایف ما را در برابر خدای بزرگ در بر دارد؟
3-آیات زیر را ترجمه کنید و سپس به سوالات جواب دهید.
-واذکروا ا لله کثیرا لعلکم تفلحون . -فاعبدنی واقم الصلوه لذکری .
الف-چه وقت ما باید خدا را یاد کنیم؟ ب-رستگاری انسان به چه چیزی بستگی دارد؟ ج-بالاترین یاد و ذکر خدا چیست؟
4-دو عبارت از نماز بنویسیدکه بیا نگر دعا و درخواست از خداست.
5-دو عبارت از نماز بنویسید که در باره ی حمد وتسبیح خداست.
6-با توجه به آیه یکی از وظایف ما را نسبت به خدای بزرگ بنویسید. الحمد لله الذی ما فی السموات وما فی الارض.
7- با توجه به آیه یکی از وظایف ما را نسبت به خدای بزرگ بنویسید . ادعوا ربکم تضرعا و خفیه .